Grote druk op bondskanselier Merz om af te treden na historische AfD-zege

De AfD verdubbelde daarmee ruimschoots haar resultaat van 2021, toen ze 20,8 procent behaalde, zo bericht Reuters.

Tegelijkertijd kreeg de CDU van bondskanselier Friedrich Merz een enorme dreun. De partij zakte van 37,1 procent bij de vorige verkiezingen naar ongeveer 18 procent en verloor daarmee meer dan de helft van haar steun.

De CDU was sinds 2002 de dominante partij in Saksen-Anhalt. Dat juist daar de AfD nu zo'n enorme voorsprong heeft genomen, maakt de uitslag extra pijnlijk voor Merz.

De uitslag is bovendien meer dan een overwinning voor de AfD alleen. Het is ook een harde afrekening met de gevestigde partijen. Bijna de helft van de kiezers koos voor een partij die zich nadrukkelijk afzet tegen het huidige politieke beleid. Thema's als immigratie, veiligheid, de economie en de groeiende invloed van de landelijke politiek spelen daarbij een belangrijke rol.

Voor Merz komt de uitslag op een bijzonder slecht moment. Hij beloofde eerder dat hij de groei van de AfD zou terugdringen en kiezers die naar rechts waren vertrokken weer voor de CDU zou winnen. Vooralsnog is het tegenovergestelde gebeurd. De AfD is in Saksen-Anhalt groter geworden dan ooit, terwijl de CDU historisch diep is weggezakt.

Binnen de CDU groeit daardoor de druk op Merz. De vraag is steeds nadrukkelijker of hij wel de juiste persoon is om de partij weer groot te maken. Een bondskanselier die zijn eigen partij in een belangrijke deelstaat zo sterk ziet verliezen, kan moeilijk doen alsof er niets aan de hand is.

Daarbij komt de discussie over de zogenoemde ‘Brandmauer’ tegen de AfD. De andere partijen hebben samenwerking met de AfD grotendeels uitgesloten. Dat betekent dat een partij met ongeveer 44 procent van de stemmen mogelijk alsnog buiten het bestuur wordt gehouden.

De AfD kwam volgens de eerste uitslagen uit op 39 van de 83 zetels en zit daarmee dicht bij een absolute meerderheid. 

Dat zorgt voor een ongemakkelijke situatie. Een groot deel van de kiezers heeft duidelijk voor een andere politieke koers gekozen, maar de gevestigde partijen houden vast aan de afspraak om niet met de AfD samen te werken. De komende coalitieonderhandelingen zullen daarom minstens zo belangrijk worden als de verkiezingsuitslag zelf.

Voor de CDU is vooral het verlies van zoveel kiezers een waarschuwing. Wanneer een partij die zichzelf als conservatief alternatief presenteert bijna wordt gehalveerd, terwijl een concurrerende rechtse partij naar 44 procent stijgt, is het moeilijk om dat uitsluitend als proteststem af te doen.

De verkiezingen in Saksen-Anhalt kunnen daarom gevolgen hebben die veel verder reiken dan deze Oost-Duitse deelstaat. De AfD heeft laten zien dat zij in staat is om een zeer groot deel van het electoraat achter zich te krijgen. Voor Merz en de CDU is de belangrijkste vraag nu hoe zij die kiezers terug willen winnen.

Als daar geen overtuigend antwoord op komt, kan de historische zege van de AfD in Saksen-Anhalt het begin zijn van een veel grotere politieke verschuiving in Duitsland.