Kabinet wil nieuwe ingrijpende regels voor rokers invoeren

Daarmee wil het kabinet voorkomen dat sigaretten, vapes en andere nicotineproducten onnodig onder de aandacht worden gebracht van consumenten.

De plannen maken deel uit van het bredere Nederlandse tabaksontmoedigingsbeleid dat erop gericht is het aantal rokers terug te dringen en toe te werken naar een rookvrije generatie. Vooral de invloed van reclame en productpresentaties op jongeren en jongvolwassenen speelt daarbij een belangrijke rol.

In Nederland geldt al een uitgebreid verbod op reclame voor tabaksproducten. Voor speciaalzaken bestaan echter nog uitzonderingen, waardoor producten daar op bepaalde manieren mogen worden gepresenteerd. Het kabinet wil die uitzonderingen verder beperken.

Aanleiding daarvoor zijn onder meer onderzoeken van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en het Trimbos-instituut. Daaruit komt naar voren dat tabakswinkels geregeld gebruikmaken van opvallende presentaties, displays, lichtbakken en andere promotiematerialen.

Volgens het Trimbos-instituut kan het zien van tabaksproducten en reclame de behoefte om te roken versterken. Ook kunnen opvallende presentaties impulsaankopen stimuleren. Dat is volgens deskundigen niet alleen relevant voor mensen die al roken, maar ook voor jongvolwassenen en mensen die proberen te stoppen.

Het kabinet wil daarom voorkomen dat tabakswinkels zich ontwikkelen tot plekken waar consumenten voortdurend met promotie voor rookwaren en alternatieve nicotineproducten worden geconfronteerd.

De plannen moeten ook worden bekeken in het licht van de veranderingen in de verkoop van tabak. Sinds juli 2024 mogen supermarkten in Nederland geen tabaksproducten meer verkopen. De overheid wil het aantal verkooppunten de komende jaren verder terugdringen.

Voor e-sigaretten gelden sinds 2026 aanvullende beperkingen: de verkoop is beperkt tot speciaalzaken. Vanaf 2030 moet ook de verkoop van andere tabaksproducten bij tankstations verdwijnen. Het uiteindelijke doel is dat vanaf 2032 alleen speciaalzaken nog tabaksproducten en aanverwante producten mogen verkopen.

Juist die ontwikkeling maakt de discussie over reclame belangrijker. Wanneer steeds meer consumenten voor hun rookwaren naar een speciaalzaak moeten, komen zij mogelijk vaker in aanraking met de productpresentaties die daar zijn toegestaan.

De NVWA waarschuwt dat de invloed van de tabaksindustrie op de inrichting van winkels daarbij een rol kan spelen. De toezichthouder heeft onder meer onderzocht hoe fabrikanten winkeliers ondersteunen bij het inrichten van tabakszaken en het presenteren van hun producten.

Uit onderzoek van de NVWA blijkt dat tabaksfabrikanten in sommige gevallen bijdragen aan de inrichting en verbouwing van speciaalzaken. Daarbij kunnen afspraken worden gemaakt over meubels, kasten, schermen en reclamematerialen.

De toezichthouder onderzocht onder meer vier winkels waarvan de verbouwing door een fabrikant was ondersteund. De onderzochte constructies lieten zien hoe fabrikanten invloed kunnen uitoefenen op de manier waarop hun producten in de winkel worden gepresenteerd.

Volgens de NVWA betekent dit niet automatisch dat de betrokken winkels de wet overtreden. Wel roept de ontwikkeling vragen op over de zichtbaarheid van tabaksreclame wanneer de verkoop in de toekomst steeds meer wordt geconcentreerd bij speciaalzaken.

Het Trimbos-instituut pleit daarom voor strengere regels die ook gelden voor deze winkels. Daarbij gaat het niet alleen om reclame voor sigaretten, maar ook om de presentatie van alternatieve nicotineproducten en tabaksaccessoires.

De plannen maken deel uit van het bredere Nederlandse tabaksontmoedigingsbeleid, dat erop gericht is het aantal rokers terug te dringen en toe te werken naar een rookvrije generatie. Vooral de invloed van reclame en productpresentaties op jongeren en jongvolwassenen speelt daarbij een belangrijke rol.

Naast de reclamebeperkingen is er ook discussie over verdergaande maatregelen, zoals een generatiegebonden verkoopverbod. Daarbij zouden mensen die vanaf een bepaald geboortejaar zijn geboren nooit legaal tabak mogen kopen, ook niet wanneer zij volwassen zijn.

Het kabinet heeft eerder aangegeven zo'n verbod juridisch en praktisch moeilijk uitvoerbaar te vinden. Ook bestaat de zorg dat consumenten vaker tabak over de grens gaan kopen of uitwijken naar de illegale markt. Volgens het kabinet moet eerst verder worden gewerkt aan bestaande maatregelen, Europese samenwerking en het terugdringen van nicotinegebruik onder jongeren.

De huidige plannen richten zich daarom vooral op maatregelen die binnen het bestaande beleid kunnen worden aangescherpt. Het beperken van reclame in speciaalzaken past in die aanpak.

De Nederlandse overheid streeft naar een rookvrije generatie in 2040. Om dat doel te bereiken zijn de afgelopen jaren verschillende maatregelen ingevoerd, waaronder hogere accijnzen, een verbod op tabaksverkoop in supermarkten, beperkingen op smaakjes in e-sigaretten en strengere regels voor verkooppunten.

Het verder aanscherpen van de reclameregels vormt een volgende stap in dat beleid. De gedachte erachter is dat tabaksproducten minder zichtbaar en aantrekkelijk moeten worden gemaakt, met name voor jongeren die nog niet roken.