‘Kabinet werkt nu aan een verplichte legerdienst voor jongeren’

Het kabinet wil het personeelsbestand van de krijgsmacht de komende jaren stevig uitbreiden: van grofweg 80.000 naar 122.000 militairen.

Vrijwillige instroom is de route die het kabinet voor ogen heeft, maar als die achterblijft, schuift een selectieve opkomstplicht nadrukkelijk in beeld. Boswijk benadrukte in de Tweede Kamer dat hij die stap het liefst vermijdt.

Toch wil hij eerlijk zijn over de opties, juist omdat Defensie al jaren kampt met krapte en de internationale veiligheidsomgeving minder voorspelbaar is geworden.

Bij een selectieve opkomstplicht wordt niet iedereen opgeroepen. De overheid selecteert dan een beperkte groep jongeren, op basis van vooraf vastgestelde criteria. Denk aan specifieke functies, vaardigheden of beschikbaarheid. Het gaat dus nadrukkelijk niet om een algemene dienstplicht.

Zo'n maatregel zou volgens het coalitieakkoord pas in beeld komen als vrijwillige werving tekortschiet. Het is daarmee niet de eerste knop waaraan wordt gedraaid, maar wel een expliciet achtervang voor als het personeelsdoel onhaalbaar blijkt.

Defensie zet op de eerste plaats in op het aantrekken en behouden van gemotiveerde mensen. Betere arbeidsvoorwaarden, modern materieel en flexibele contracten moeten het vak aantrekkelijker maken. Ook civiel-militaire trajecten, zoals leerwerkbanen en deeltijdvarianten, moeten de drempel voor jongeren verlagen.

Boswijk stelde onomwonden dat Defensie weinig opschiet met ongemotiveerde rekruten. Vrijwilligheid en motivatie blijven leidend, aldus de staatssecretaris, die liever werkt met mensen die echt willen bijdragen dan met een peloton dat er met tegenzin staat.

In de Kamer leidde het perspectief op verplichting tot felle vragen, vooral van GroenLinks-PvdA, SP en Denk. Zij vrezen dat jongeren uiteindelijk tóch tot militaire taken kunnen worden gedwongen wanneer vrijwillige aanmeldingen achterblijven en Defensie haar doelen niet haalt.

GL-PvdA'er Piri vroeg helderheid over consequenties: wat gebeurt er als iemand niet verschijnt en dreigt dan een straf? Ook SP'er Dobbe waarschuwde voor dwang. Denk wees op het risico dat ongemotiveerde jongeren de kazerne in worden gestuurd.

Voor nu verandert er niets direct voor jongeren. Er is géén opkomstplicht ingevoerd en de werving blijft vrijwillig. De discussie gaat over scenario's voor later, mocht de personeelsgroei stokken. Pas dan komen selectieve oproepen, en alleen na eerdere, lichtere stappen.

Over mogelijke straffen of sancties is niets besloten, simpelweg omdat zo ver nog niet is. Het kabinet zegt eerst helder te willen krijgen wat werkt om vrijwillige instroom te vergroten, vóór er dwingende middelen op tafel komen.

Volgens Boswijk werpen eerdere inspanningen vruchten af. De belangstelling voor het reservistenprogramma groeit, mede dankzij zichtbaardere rolmodellen. Zo trok de deelname van koningin Máxima aan een reservistentraject de aandacht en zou die symbolische stap extra aanmeldingen hebben gestimuleerd.

Reservist worden betekent dat je naast studie of baan in deeltijd traint en kunt worden ingezet. Juist dat flexibele karakter spreekt jongeren aan die willen bijdragen, maar niet meteen fulltime onder de wapenen willen. Defensie verwacht daar verdere groei.

Mocht de vrijwillige instroom tóch niet volstaan, dan voorziet het kabinet een gefaseerde aanpak. Stap één is een vrijwillige peiling onder jongeren. Daarna kan een verplichte vragenlijst volgen, eventueel opgevolgd door een oproep voor een gesprek bij Defensie.

Levert dat nog steeds te weinig op, dan resteert een medische keuring. Pas na die tussenstappen zou een selectieve opkomstplicht in beeld komen. Zoals Boswijk het samenvatte: je springt niet in één keer van de kelder naar de zolder.

Achter de strategie zit een duidelijke gedachte: krijgsmachten functioneren het best met mensen die er bewust voor kiezen. Dat is beter voor teamgeest, inzetbaarheid en behoud. Dwang kan op papier cijfers halen, maar kost in de praktijk vaak motivatie.

Daarom zet Defensie ook in op loopbaanpaden die passen bij verschillende levensfases: van kortdurende contracten tot specialistentrajecten en omscholing. Zicht op ontwikkeling en waardering helpt, zeker nu werkgevers in de burgermaatschappij óók hard strijden om jong talent.

Politiek ligt een opkomstplicht gevoelig. Juridisch kan het, maar vereist het zorgvuldige wetgeving en duidelijke waarborgen. Daarvoor is tijd nodig, brede steun én een overtuigend verhaal dat dit echt noodzakelijk is. Zover is het nu nadrukkelijk niet.

Intussen probeert Defensie het verschil te maken met betere voorlichting, snellere sollicitatietrajecten en meer zichtbaarheid op scholen en evenementen. Of dat genoeg is om naar 122.000 militairen te groeien, zal de komende jaren moeten blijken.

Voorlopig verandert er niets aan de status quo. De wervingscampagnes lopen door, het reservistenprogramma wordt uitgebreid en de Kamer houdt vinger aan de pols. Mocht de instroom haperen, dan ligt er een stappenplan klaar om bij te sturen.